Kod 46 (Güveni kötüye kullanma) ile işten çıkarma nedir? Tazminat alınır mı?
Kısa cevap: 4857/25‑II kapsamındaki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hallerinden kabul edilir; işveren derhal ve tazminatsız feshedebilir. Kuralen kıdem/ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneği doğmaz; ancak haksız kod/yanlış nitelendirme ispatlanırsa haklar talep edilebilir. Kaynaklar– 4857 m.25‑II; 4447 m.50‑51: https://www.mevzuat.gov.tr/
Kod 03 (İstifa) ile çıkış verilirse ne olur?
Kısa cevap: Genel olarak kıdem/ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneği hakkı doğmaz. Ancak istifa, 4857/24 kapsamındaki haklı feshe dayanıyorsa (ör. ücret ödenmemesi) delillerle ispatlanıp düzeltilmesi talep edilebilir. Kaynaklar– 4857 m.24; 4447 m.50‑51; İŞKUR uygulaması: https://www.iskur.gov.tr/
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? Hesaba katılan ödemeler nelerdir?
Kısa cevap: Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret; artan süre orantılıdır. Hesapta giydirilmiş ücret (süreklilik arz eden yol‑yemek‑yakacak, düzenli prim/ikramiye vb.) dikkate alınır; tavan (üst sınır) uygulanır. Fazla mesai/performans primi gibi değişken kalemler Yargıtay içtihadına göre değerlendirilir. Kaynaklar– 1475 s. Kanun m.14; Hazine ve Maliye Bkm. (kıdem tazminatı tavanı): https://www.hmb.gov.tr/– Yargıtay karar arama:…
Kıdem tazminatı almanın şartları nelerdir? En az kaç yıl çalışmak gerekir?
Kısa cevap: Aynı işverene bağlı en az 1 yıl çalışma ve 1475/14’te sayılan fesih hallerinden biri (işveren tarafından haksız fesih, işçinin haklı feshi, askerlik, kadın için evlilikten itibaren 1 yıl içinde fesih, emeklilik/15 yıl‑3600 gün, işçinin ölümü vb.). Kaynaklar– 1475 s. Kanun m.14: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1475.pdf
İşveren işçiyi hangi durumlarda derhal (haklı nedenle) işten çıkarabilir? (İş K. Md. 25)
Kısa cevap: 4857/25’e göre; sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı haller (hırsızlık, güveni kötüye kullanma, cinsel taciz, devamsızlık vb.), zorlayıcı sebepler ve gözaltı/tutukluluk belirli şartlarda derhal fesih sebebidir. Kaynaklar– 4857 s. İş Kanunu m.25: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4857.pdf
İşten çıkarma kodları nedir ve ne anlama gelir?
Kısa cevap: SGK İşten Ayrılış Bildirgesi’nde fesih/çıkış nedenlerini gösteren sayısal kodlardır (örn. 03: istifa, 46: güveni kötüye kullanma – 25/II, 48: devamsızlık – 25/II‑g). Kodlar; kıdem/ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneği değerlendirmesinde önemlidir. Güncel liste için SGK/İŞKUR rehberlerine bakılmalıdır. Kaynaklar– SGK – İşten Ayrılış Bildirgesi neden kodları (rehber): https://www.sgk.gov.tr/– İŞKUR: https://www.iskur.gov.tr/
İşten çıkarılırken savunma alınması zorunlu mudur?
Kısa cevap: Davranış veya verime dayalı fesihlerde işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz (4857/19). İşletmesel nedenli fesihlerde savunma zorunluluğu yoktur; ancak fesih yazılı ve gerekçeli olmalıdır. Kaynaklar– 4857 s. İş Kanunu m.19: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4857.pdf
İşsizlik maaşı şartları nelerdir? Son 120 gün kuralı nedir?
Kısa cevap: İşsizlik ödeneği için: (1) İş sözleşmesinin kendi istek ve kusuru dışında sona ermesi, (2) Son 120 gün hizmet akdine tabi olmak, (3) Son 3 yılda en az 600/900/1080 gün prim (sırasıyla 180/240/300 gün ödenek), (4) Feshten itibaren 30 gün içinde İŞKUR’a başvuru (4447/50‑51). 120 gün şartında bazı kesintiler istisna sayılabilir (İŞKUR rehberi). Kaynaklar–…
Mobbing (psikolojik taciz) nedir? Nasıl ispatlanır?
Kısa cevap: Sistematik, süreklilik arz eden yıldırma/bezdirme davranışlarıdır. İşverenin kişilik hakkını koruma borcuna (TBK 417) aykırıdır. İspat; yazışmalar, tanık, performans kayıtları, tutanaklar gibi her türlü delille yapılabilir. Sonuçları: haklı fesih, manevi/ayrımcılık tazminatı, idari yaptırımlar. Kaynaklar– TBK m.417; 4857 m.24‑II, m.5: https://www.mevzuat.gov.tr/
Performans düşüklüğü nedeniyle işten çıkarma yasal mıdır? Şartları nelerdir?
Kısa cevap: Geçerli sebep olabilir (4857/18). Objektif ve ölçülebilir performans kriterleri, eğitim‑uyarı, savunma (4857/19), tutarlılık ve son çare ilkesi aranır. Salt hedef tutmama tek başına yeterli değildir; somut delil gereklidir. Kaynaklar– 4857 m.18‑19; Yargıtay uygulaması: https://karararama.yargitay.gov.tr/
Rapor parası (iş göremezlik ödeneği) nasıl ve nereden alınır?
Kısa cevap: SGK; hastalık/analık için son 1 yılda en az 90 gün prim şartıyla, iş kazası/meslek hastalığında ise prim şartı aranmaksızın geçici iş göremezlik ödeneği öder (5510). Ödemeler e‑Devlet/SGK üzerinden sorgulanır; Ziraat Bankası kanalıyla çekilir. Kaynaklar– 5510 s. Kanun; SGK bilgilendirme: https://www.sgk.gov.tr/; e‑Devlet: https://www.turkiye.gov.tr/
SGK primlerinin eksik yatırılması (veya hiç yatırılmaması) haklı fesih nedeni midir?
Kısa cevap: Evet. Ücret ve sigorta primlerine ilişkin kanuna aykırılıklar, işçi için haklı fesih sebebi sayılabilir (4857/24‑II). Ayrıca idari yaptırımlar ve hizmet tespit davası gündeme gelebilir. Kaynaklar– 4857 m.24‑II; 5510 s. Kanun; Yargıtay karar arama: https://karararama.yargitay.gov.tr/
Süt izni günde kaç saattir? Toplu kullanılabilir mi?
Kısa cevap: İşçiler için doğumdan sonra bir yıl boyunca günde 1,5 saat süt izni vardır ve saat aralığını anne belirler (4857/74). Kanunda toplu kullanım öngörülmez; uygulamada ancak işverenle anlaşma sağlanırsa mümkün olabilmektedir. Kaynaklar– 4857 s. İş Kanunu m.74: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4857.pdf
Süt izni özel sektörde ve memurlarda farklı mıdır?
Kısa cevap: Evet. Özel sektörde (işçiler) günde 1,5 saat/1 yıl (4857/74). Memurlarda ise doğum sonrası ilk 6 ay günde 3 saat, sonraki 6 ay günde 1,5 saat süt izni vardır (657/104). Kaynaklar– 4857 m.74; 657 s. DMK m.104: https://www.mevzuat.gov.tr/
Ücret nedir? Giydirilmiş ücret ve çıplak ücret farkı nedir?
Kısa cevap: Ücret, işverence işçiye yapılan para karşılığıdır (4857/32, TBK 393). Çıplak ücret yalnız temel tutardır; giydirilmiş ücret ise süreklilik arz eden yan ödemelerin (yol‑yemek‑yakacak, düzenli prim/ikramiye vb.) eklenmesiyle bulunan değerdir; başta kıdem tazminatı olmak üzere bazı hesaplarda esas alınır. Kaynaklar– 4857 m.32; TBK m.393; 1475 m.14; Yargıtay içtihatları: https://karararama.yargitay.gov.tr/